2026-09-21 23:12:38
Rome, Italy – 21/9/2026 . “One Health in Agrifood Systems is everyone’s health, everyone’s responsibility and everyone’s action” – “Một Sức khỏe trong hệ thống thực phẩm nông nghiệp là sức khỏe, trách nhiệm và hành động của tất cả mọi người” là thông điệp xuyên suốt Hội nghị toàn cầu về hành động vì Một Sức khỏe trong hệ thống thực phẩm nông nghiệp do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) tổ chức tại Rome, Italia, từ ngày 21–23/9/2026. Hội nghị quy tụ các nhà lãnh đạo, bộ trưởng, chuyên gia, nhà khoa học, đại diện doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, cộng đồng và thanh niên từ gần 160 quốc gia, gần 1000 đại biểu, với mục tiêu đưa các cam kết về Một Sức khỏe từ đối thoại chính sách sang những hành động cụ thể trong thực tiễn.
Tại Hội nghị, Một Sức khỏe không còn được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm hay các bệnh lây truyền từ động vật sang người. Thông điệp được nhấn mạnh là sức khỏe của con người, động vật, thực vật và hệ sinh thái có mối liên hệ chặt chẽ, trong đó những rủi ro đối với sức khỏe có thể bắt nguồn từ nhiều yếu tố khác nhau trong toàn bộ hệ thống thực phẩm nông nghiệp, từ đất, nước, cây trồng, vật nuôi, rừng, thủy sản, đa dạng sinh học cho tới an toàn thực phẩm, dinh dưỡng, biến đổi khí hậu và môi trường.
FAO xác định hệ thống thực phẩm nông nghiệp đang phải đối mặt đồng thời với nhiều sức ép chưa từng có, bao gồm biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, các bệnh mới nổi và tái nổi, đại dịch, kháng kháng sinh, các nguy cơ về an toàn thực phẩm, suy thoái môi trường và những gián đoạn trong thương mại, thị trường và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, Một Sức khỏe được xem là cách tiếp cận giúp các quốc gia chủ động phòng ngừa rủi ro, thay vì chỉ phản ứng khi khủng hoảng đã xảy ra.
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Tổng Giám đốc FAO Khuất Đông Ngọc nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ nhận thức và cam kết sang hành động. Theo định hướng của FAO, Một Sức khỏe phải trở thành một phần của quá trình hoạch định chính sách, đầu tư, quản trị rủi ro và tổ chức sản xuất, thay vì chỉ là một chương trình hay sáng kiến riêng biệt. FAO cũng nhấn mạnh bốn yếu tố có tính nền tảng để biến Một Sức khỏe thành hành động: communication – truyền thông; coordination – điều phối; collaboration – hợp tác; và capacity building – nâng cao năng lực, đồng thời phải liên tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh để bảo đảm các hành động tạo ra tác động thực chất.
Định hướng này phù hợp với Khung chiến lược của FAO giai đoạn 2021–2030, trong đó Một Sức khỏe được gắn với mục tiêu “Better Production, Better Nutrition, a Better Environment, a Better Life” – Sản xuất tốt hơn, Dinh dưỡng tốt hơn, Môi trường tốt hơn và Cuộc sống tốt hơn, hướng tới mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau. Năm 2024, Ủy ban Nông nghiệp FAO đã đề nghị xây dựng và triển khai một Khung toàn cầu về Một Sức khỏe trong hệ thống thực phẩm nông nghiệp, nhằm cung cấp định hướng thực tiễn cho chính sách, đầu tư và các chương trình hành động của các quốc gia.
“Không thể giải quyết những vấn đề liên kết với nhau bằng những thể chế tách rời”
Một trong những thông điệp nổi bật tại phiên khai mạc là yêu cầu phá bỏ tư duy “theo ngành” và “theo lĩnh vực”. Từ góc nhìn của Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu (EFSA), các vấn đề như cúm gia cầm, dịch bệnh mới nổi, suy thoái đất, cháy rừng, suy giảm các loài thụ phấn, hạn hán hay biến đổi khí hậu cuối cùng đều có thể hội tụ tại một điểm chung: thực phẩm.
Thực phẩm không chỉ là sản phẩm cuối cùng đến tay người tiêu dùng. Đó là nơi giao thoa giữa sức khỏe con người, sức khỏe động vật, sức khỏe thực vật và sức khỏe của hệ sinh thái; đồng thời gắn với văn hóa, lịch sử, sinh kế, kinh tế và bản sắc của mỗi cộng đồng. Vì vậy, theo thông điệp được đưa ra tại Hội nghị, không thể giải quyết những vấn đề có tính liên kết bằng những thể chế và cách tiếp cận bị chia cắt.
Tại châu Âu, EFSA đang thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan của EU trong khuôn khổ Một Sức khỏe, hướng tới kết nối khoa học, đánh giá rủi ro và hoạch định chính sách. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một chuỗi liên kết từ khoa học tốt hơn – tư vấn tốt hơn – quyết định tốt hơn – tác động tốt hơn.
Quan điểm này cũng được thể hiện rõ qua các phát biểu của lãnh đạo nhiều quốc gia. Serbia nhấn mạnh rằng sức khỏe của con người không bắt đầu từ bệnh viện hay phòng khám, mà bắt đầu từ thực phẩm an toàn, vật nuôi khỏe mạnh, nguồn nước sạch, môi trường được bảo vệ và khả năng nhận diện sớm các nguy cơ. Ireland nhấn mạnh yêu cầu đưa y tế, nông nghiệp, môi trường và chính sách thực phẩm vào cùng một khuôn khổ hành động, đồng thời tăng cường kết nối giữa các cơ quan xây dựng tiêu chuẩn quốc tế như Codex, WOAH, IPPC và WTO trong các lĩnh vực liên quan.
Điểm đáng chú ý của Hội nghị là Một Sức khỏe đang được định hình thành một khung hành động mang tính chuyển đổi hệ thống, thay vì chỉ là sự phối hợp giữa các chương trình hiện có.
Thông điệp được nhấn mạnh là cần tạo ra năm chuyển dịch quan trọng: từ cam kết riêng lẻ của từng ngành sang các kết quả chung; từ ứng phó sang phòng ngừa; từ hợp tác mang tính định hướng sang hợp tác được thể chế hóa; từ tạo ra bằng chứng sang sử dụng bằng chứng để ra quyết định; và từ các mô hình thí điểm sang chuyển đổi ở quy mô hệ thống.
Điều này cũng có nghĩa rằng Một Sức khỏe không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc tạo ra những cơ chế hay nguồn ngân sách hoàn toàn mới. Một trong những hướng tiếp cận được đề xuất là lồng ghép Một Sức khỏe vào các nguồn lực, ngân sách, kế hoạch và cơ chế quản trị hiện có, đồng thời bảo đảm các ngành cùng nhìn về một mục tiêu và cùng đo lường kết quả.
FAO cho rằng tổ chức này có thể đóng vai trò hỗ trợ thông qua khoa học, tiêu chuẩn, công cụ, dữ liệu, điều phối và huy động đầu tư, nhưng Một Sức khỏe trước hết phải thuộc về các quốc gia, cộng đồng, nông dân, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và tất cả những người tham gia vào hệ thống thực phẩm nông nghiệp.
Một ví dụ được đưa ra là việc các quốc gia cùng phối hợp thông qua các cơ chế tài chính và chương trình quốc tế, trong đó các bộ, ngành và tổ chức không chỉ cùng triển khai mà còn cùng lập kế hoạch, cùng ra quyết định và cùng chịu trách nhiệm về kết quả. Đây chính là sự chuyển đổi từ “phối hợp khi có vấn đề” sang “cùng quản trị rủi ro”. Thực tế, Khung Đối tác Một sức khỏe Việt Nam đã và đang thực hiện phương thức quản lý và điều phối MSK này trong những năm qua.
Một điểm mới tại Hội nghị lần này là phạm vi của Một Sức khỏe được mở rộng mạnh mẽ sang những lĩnh vực trước đây thường được xem xét riêng biệt.
Tại phiên khai mạc, các chuyên gia đề cập đến sức khỏe đất, sức khỏe thực vật, an toàn sinh học trong rừng, chuyển đổi chăn nuôi bền vững, thủy sản, phúc lợi động vật, an toàn thực phẩm và thế giới vi sinh vật. FAO đồng thời giới thiệu các sáng kiến và công cụ mới nhằm hỗ trợ các quốc gia đưa Một Sức khỏe vào thực tiễn, trong đó có One Health Intelligence and Knowledge Hub – Trung tâm Tri thức và Thông tin Một Sức khỏe, công cụ tự đánh giá Chỉ số An toàn sinh học tích hợp và hướng dẫn về an toàn sinh học rừng.
Về nội dung “thế giới vi sinh vật vô hình”, các nhà khoa học tại Hội nghị nhấn mạnh rằng vi sinh vật hiện diện ở khắp nơi và kết nối các hệ sinh thái, cơ thể sống và môi trường. Vi sinh vật có thể là nguồn gây bệnh và góp phần vào sự lan truyền của kháng kháng sinh, nhưng đồng thời cũng có thể trở thành một phần của giải pháp, chẳng hạn trong việc cải thiện sức khỏe đất, tăng khả năng chống chịu của hệ sinh thái và giảm sự phụ thuộc vào hóa chất.
Thông điệp ở đây rất rõ: Một Sức khỏe không chỉ nhìn thấy những gì đang xảy ra ở bệnh viện, trang trại hay phòng xét nghiệm, mà phải nhìn vào toàn bộ hệ thống và những mối liên kết vô hình phía sau nó.
Phiên thảo luận cấp cao “Advancing One Health actions together” cho thấy Một Sức khỏe không thể được thực hiện chỉ bởi các cơ quan quản lý nhà nước.
Italy chia sẻ kinh nghiệm xây dựng sự phối hợp giữa nông nghiệp và y tế trong quản lý sức khỏe vật nuôi, an toàn sinh học, giảm sử dụng kháng sinh và nâng cao phúc lợi động vật. Cabo Verde nhìn nhận Một Sức khỏe từ góc độ đặc thù của một quốc đảo nhỏ, nơi nước, đất, nông nghiệp, thủy sản, đại dương và an ninh lương thực có mối quan hệ trực tiếp với nhau. Trung Quốc chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy đổi mới khoa học – công nghệ, chăn nuôi tuần hoàn và giảm sử dụng kháng sinh trong sản xuất.
Đại diện doanh nghiệp Danone nhấn mạnh vai trò của khu vực tư nhân trong chuyển đổi hệ thống thực phẩm nông nghiệp. Với cách tiếp cận “One Planet, One Health – Một hành tinh, Một Sức khỏe”, doanh nghiệp này cho rằng khu vực tư nhân có thể hỗ trợ nông dân chuyển đổi phương thức sản xuất, cung cấp các giải pháp kỹ thuật và khuyến khích phù hợp, phát triển sản phẩm và dinh dưỡng tốt hơn, đồng thời huy động đầu tư cho quá trình chuyển đổi.
Trong khi đó, đại diện giới nghiên cứu từ Ấn Độ đặt ra một vấn đề rất thực tế: khoảng cách giữa trường đại học, phòng thí nghiệm và đời sống của người dân, nông dân. Khoa học sẽ không tạo ra tác động nếu chỉ nằm trong lớp học hoặc các công trình nghiên cứu. Các nhà khoa học cần đi đến nơi mà giải pháp được cần đến, đưa tri thức đến trang trại và cộng đồng.
Cấu trúc của Hội nghị được thiết kế như một lộ trình từ nhận thức đến hành động. Ngày đầu tiên tập trung vào “One Health for better production: Overall health for everyone” – “Một Sức khỏe vì sản xuất tốt hơn: Sức khỏe toàn diện cho tất cả mọi người”, với trọng tâm là xây dựng các hệ thống sản xuất lành mạnh, từ đất, cây trồng, vật nuôi, hệ sinh thái đến con người.
Ngày thứ hai chuyển sang khả năng chống chịu của hệ sinh thái, ứng phó với các tình huống khẩn cấp, sinh kế bền vững, quản trị và quan hệ đối tác, đồng thời thảo luận vai trò của các tiêu chuẩn quốc tế và dữ liệu trong ra quyết định Một Sức khỏe.
Ngày thứ ba tập trung vào một vấn đề có tính quyết định: đầu tư để mở rộng quy mô Một Sức khỏe. Các phiên thảo luận sẽ tập trung vào tài chính bền vững, quan hệ đối tác công – tư, đổi mới sáng tạo, huy động nguồn lực và cách đưa những sáng kiến hiệu quả từ quy mô thí điểm lên quy mô lớn hơn.
Hội nghị không dừng ở “chúng ta cần hợp tác”, mà tiến thêm một bước: Hợp tác để làm gì? Làm như thế nào? Ai thực hiện? Nguồn lực ở đâu? Và làm thế nào để đo lường được kết quả?
Đối với Việt Nam, những thông điệp được đưa ra tại Rome mở ra nhiều cơ hội để tiếp tục củng cố cách tiếp cận Một Sức khỏe, đồng thời gắn kết chặt chẽ hơn với quá trình chuyển đổi hệ thống thực phẩm nông nghiệp của đất nước.
Trước hết, Việt Nam có thể tiếp tục thể chế hóa Một Sức khỏe trong quản trị, bảo đảm sự tham gia thực chất của các ngành y tế, nông nghiệp, môi trường, khoa học – công nghệ, giáo dục, chính quyền địa phương và các đối tác quốc tế. Kinh nghiệm được chia sẻ tại Hội nghị cho thấy một cơ chế hiệu quả không nhất thiết phải tạo thêm nhiều tầng nấc tổ chức, mà quan trọng là xác định rõ vai trò, trách nhiệm, cơ chế chia sẻ thông tin và cùng chịu trách nhiệm về kết quả.
Thứ hai, cần đưa Một Sức khỏe từ cấp trung ương xuống các địa phương, cộng đồng, vùng sản xuất và chuỗi thực phẩm, nơi các rủi ro thực sự phát sinh. Đây cũng là điểm giao thoa giữa One Health và quá trình chuyển đổi hệ thống thực phẩm nông nghiệp: quản lý sức khỏe đất, nước, cây trồng, vật nuôi, thủy sản, an toàn thực phẩm, môi trường và sinh kế cần được nhìn nhận trong cùng một hệ thống.
Thứ ba, Việt Nam có thể tận dụng các nền tảng tri thức, dữ liệu, công cụ đánh giá và các cơ chế hợp tác quốc tế mà FAO và các đối tác đang phát triển để tăng cường năng lực dự báo, giám sát và cảnh báo sớm, chuyển mạnh từ ứng phó sang phòng ngừa.
Cuối cùng, Một Sức khỏe cần được nhìn nhận như một cơ hội đầu tư và huy động nguồn lực, không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật. Khi các mục tiêu về sức khỏe, an toàn thực phẩm, nông nghiệp bền vững, giảm kháng kháng sinh, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và sinh kế của người dân được kết nối trong cùng một khung hành động, các nguồn lực từ ngân sách nhà nước, các tổ chức quốc tế, khu vực tư nhân và các cơ chế tài chính khí hậu có thể được định hướng hiệu quả hơn.
Thông điệp cuối cùng của phiên khai mạc Hội nghị có thể được cô đọng trong một ý: One Health succeeds when everyone acts together – Một Sức khỏe chỉ thành công khi tất cả cùng hành động.
Tại Rome, thế giới đang chuyển từ giai đoạn xây dựng nhận thức và cam kết sang một giai đoạn mới – giai đoạn hành động, đầu tư và tạo ra thay đổi có thể đo lường được. Đó là sự chuyển đổi từ các sáng kiến riêng lẻ sang những kết quả chung; từ phản ứng sau khủng hoảng sang phòng ngừa; từ các chương trình thí điểm sang thay đổi ở quy mô hệ thống.
Và trong hành trình đó, không một quốc gia, ngành, tổ chức hay doanh nghiệp nào có thể hành động một mình. Như thông điệp được nhấn mạnh bởi các nhà lãnh đạo cấp cao tại Hội nghị: “If you want to go fast, go alone. If you want to go far, go together.” – “Nếu muốn đi nhanh, hãy đi một mình; nếu muốn đi xa, hãy đi cùng nhau.”
“One Health in Agrifood Systems is everyone’s health, everyone’s responsibility and everyone’s action” – “Một Sức khỏe trong hệ thống thực phẩm nông nghiệp là sức khỏe, trách nhiệm và hành động của tất cả mọi người”. Đây cũng chính là lời kêu gọi từ Rome và là cơ hội để Việt Nam tiếp tục đưa Một Sức khỏe từ cam kết thành hành động, từ hành động thành đầu tư, và từ những mô hình thành công thành chuyển đổi trên quy mô hệ thống.
Vũ Thị Phượng, Điều phối Một sức khỏe Việt Nam.
